Kanserde Devrim Niteliğinde Gelişme: Dakikalar İçinde Genetik Tanı Dönemi Başladı!

Eskiden sonuçlanması haftalar süren moleküler ve genetik analizler, artık dakikalar içinde tamamlanarak tedavi sürecine yön veriyor. Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Patoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ayça Erşen Danyeli, bu hız kazanımının özellikle ameliyat masasında alınan hayati kararlar için bir dönüm noktası olduğunu vurguluyor.

Nanopore Teknolojisi ile Ameliyat Sırasında Genetik Profil

Tanı süreçlerindeki bu çarpıcı hızın arkasında nanopore gibi gerçek zamanlı dizileme teknolojileri yatıyor. DNA sinyallerini anlık olarak okuyabilen bu sistemler sayesinde, cerrahi operasyon devam ederken tümörün moleküler haritası çıkarılabiliyor.

Prof. Dr. Ayça Erşen Danyeli süreci şöyle özetliyor:

Frozen Yöntemi: Ameliyat sırasında alınan doku anında dondurularak incelemeye alınıyor.
Eş Zamanlı Analiz: Patolog mikroskop başında dokuyu incelerken, aynı anda DNA izole edilerek genetik analiz başlatılıyor.
Kritik Karar: Cerrahi ekip, operasyon henüz bitmeden tümörün agresiflik düzeyi ve biyolojik yapısı hakkında bilgi sahibi olarak müdahaleyi buna göre şekillendiriyor.

Mikroskop Artık Yetmiyor: Tümörün "Moleküler İmzası" Konuşuyor

Geleneksel patolojide tümörler mikroskop altındaki hücre yapılarına göre sınıflandırılırken, modern tıpta moleküler ve epigenetik imzalar merkeze yerleşiyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından da desteklenen bu yaklaşımla, birbirine tıpatıp benzeyen iki tümörün genetik olarak tamamen farklı olduğu saptanabiliyor.

Hangi Kanser Türlerinde Kullanılıyor?

Beyin Tümörleri: Tanısı zor olgularda metilasyon analizi ile en doğru alt tip belirleniyor.
Akciğer Kanseri: Genetik mutasyonlar saptanarak kemoterapi yerine akıllı ilaç (hedefe yönelik tedavi) kullanımı sağlanıyor.
Meme ve Kolorektal Kanserler: İlaç duyarlılığı ve direnç riskleri önceden saptanıyor.

Mekansal Transkriptomik: Tümörün Gizli Haritası

Türkiye’de ilk kez Acıbadem Üniversitesi bünyesinde kurulan altyapı ile "mekansal transkriptomik" yöntemi uygulanıyor. Bu teknoloji, tümörü sadece tanımlamakla kalmıyor, adeta bir harita gibi hücrelerin dokudaki konumlarını ve davranışlarını ortaya koyuyor. Bu sayede tümörün hangi bölgesinin tedaviye dirençli olduğu önceden görülebiliyor.

Multidisipliner Yaklaşım: AUBTRG

Kanser tanısındaki bu ileri düzey çalışmalar, Beyin Tümörleri Araştırma Grubu (AUBTRG) çatısı altında yürütülüyor. Patoloji, moleküler biyoloji, radyoloji, beyin cerrahisi ve onkolojiyi buluşturan bu yapı, "hastalığı değil, hastayı merkeze alan" kişiselleştirilmiş tıp anlayışını Türkiye’de standart hale getirmeyi hedefliyor.