Çocuklarda aşırı hareketlilik, odaklanma sorunu ve başladığı işi tamamlamakta zorlanma gibi belirtilerle ortaya çıkan dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), yalnızca çocukluk dönemiyle sınırlı kalmıyor. Yetişkinlik döneminde farklı bir görünüm kazanabilen bu nörogelişimsel durum, işleri sürekli erteleme ve zaman yönetiminde güçlük çekme gibi sorunlarla kendini belli edebiliyor.
Her dikkat dağınıklığının DEHB anlamına gelmediğine dikkat çeken Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi’nden Uzman Klinik Psikolog Jülide Unutmaz, uykusuzluk, yoğun stres ve uzun süre ekrana maruz kalmanın da odaklanmayı zorlaştırabileceğini belirtti. Unutmaz, tanı sürecinde belirtilerin ne sıklıkla görüldüğünün ve bireyin okul, iş ya da aile yaşamını ne ölçüde etkilediğinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Yetişkinlerde Erteleme Davranışı ve Planlama Güçlüğü Öne Çıkıyor
DEHB’nin dikkat, dürtü ve hareketlilik kontrolünün yanı sıra kişinin öz düzenleme becerilerini de etkilediğini söyleyen Uzman Klinik Psikolog Jülide Unutmaz, çocuklarda masa başında veya okul sırasında otururken çabuk sıkılma ve dikkatin hızla dağılması gibi durumların öne çıktığını kaydetti.
Belirtilerin yaşla birlikte şekil değiştirdiğini vurgulayan Jülide Unutmaz, "Çocuklarda hareketlilik ve dikkatin kolay dağılması daha belirgin olabilirken, yetişkinlerde dikkat dağınıklığına erteleme davranışı eşlik edebiliyor. Zaman yönetiminde zorlanma, işleri belirli bir sıraya koyamama ve mevcut planları ilerletmekte güçlük çekme gibi durumlar yaşanabiliyor. Bu nedenle DEHB yalnızca hareketli çocuklarla ilişkilendirilmemeli" diye konuştu.
“Hareketli Çocuklar Yaramaz Olarak Etiketlenmemeli”
Toplumda dikkatini toplamakta veya hareketlerini kontrol etmekte zorlanan çocukların zaman zaman "şımarık", "yaramaz" ya da "disiplinsiz" olarak etiketlendiğine değinen Unutmaz, bu yaklaşımın yanlış olduğunu vurguladı. Dışarıdan bakıldığında söz dinlemiyormuş gibi görünen bir çocuğun aslında davranışlarını düzenlemekte ciddi güçlük çekiyor olabileceğini hatırlattı.
DEHB Tanısı Tek Bir Testle Konulmuyor
Tanı sürecinin yalnızca tek bir test üzerinden yürütülmediğini belirten Uzman Klinik Psikolog Jülide Unutmaz, "Değerlendirme sürecinde öğretmenlerin gözlemleri, aileden alınan bilgiler ve klinik görüşmeler büyük önem taşıyor. Doğru değerlendirmenin ardından kişinin ihtiyaçlarına özel bir destek planı oluşturuluyor. Bu süreçte psikoeğitimler verilebiliyor, davranışsal yöntemlerden yararlanılabiliyor ve gerekli görüldüğünde medikal tedavi uygulanabiliyor. Buradaki amacımız kimseye bir etiket koymak değil, kişinin ihtiyaç duyduğu doğru desteği sunabilmek" ifadelerini kullandı.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
-
Yetişkinlerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) belirtileri nelerdir? Yetişkinlerde DEHB; odaklanma güçlüğünün yanı sıra erteleme davranışı, zaman yönetiminde zorlanma, işleri sıraya koyamama ve planları sürdürmekte güçlük çekme şeklinde kendini gösterir.
-
DEHB tanısı nasıl konulur, her dikkat dağınıklığı DEHB midir?Uykusuzluk, stres ve aşırı ekran maruziyeti de dikkati dağıtabildiği için her odaklanma sorunu DEHB değildir. Kesin tanı tek bir testle değil; klinik görüşmeler, aile ve öğretmen gözlemlerinin bütüncül değerlendirilmesiyle konulur.